Không chỉ là mâm quả ngày Tết, mâm ngũ quả là nơi người Việt gửi gắm triết lý sống, niềm tin và ước vọng. Trong không gian Tết cổ truyền, giữa bánh chưng xanh, mâm cỗ sum vầy và nén hương trầm ấm áp, mâm ngũ quả hiện diện lặng lẽ mà trang trọng. Không ồn ào, không phô trương, mâm ngũ quả giống như một lời nguyện thầm, một bản tuyên ngôn tinh tế của người Việt gửi đến đất trời, tổ tiên và chính mình trong khoảnh khắc giao mùa thiêng liêng.
Nếu bánh chưng, bánh tét là hình hài của đất trời, thì mâm ngũ quả chính là sự kết tinh của niềm tin và ước vọng. Đó không chỉ là năm loại quả được lựa chọn ngẫu nhiên, mà là một hệ thống biểu tượng văn hóa đã được chắt lọc qua hàng nghìn năm lịch sử, phản ánh cách người Việt nhìn nhận vũ trụ, con người và mối quan hệ hài hòa giữa thiên nhiên - xã hội - tâm linh.
Trong tư duy phương Đông, con số “ngũ” gắn với ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; với ngũ phúc: Phú, Quý, Thọ, Khang, Ninh. Mâm ngũ quả vì thế không đơn thuần là vật phẩm trang trí ngày Tết, mà là một cấu trúc biểu tượng hoàn chỉnh, nơi triết lý sống được gửi gắm qua hình dáng, màu sắc và hương vị của trái cây.
Ý nghĩa từng loại quả - khi thiên nhiên kể câu chuyện con người
Mỗi loại quả trên mâm ngũ quả đều mang trong mình một tầng nghĩa biểu trưng, gắn với ngôn ngữ dân gian, tín ngưỡng và trải nghiệm sống của cộng đồng. Ở miền Bắc, chuối xanh thường được đặt ở vị trí trung tâm, xòe ra như bàn tay nâng đỡ. Chuối không chỉ là loại quả quen thuộc, mà còn tượng trưng cho sự che chở, đùm bọc, cho khát vọng sum vầy, con cháu quây quần dưới mái nhà chung. Nải chuối nâng đỡ các loại quả khác cũng chính là hình ảnh gia đình, cộng đồng nâng đỡ từng cá nhân.
Quả bưởi, quả phật thủ hay quả cam, quả quýt với sắc vàng ấm áp gợi lên sự viên mãn, tròn đầy, niềm mong ước năm mới đủ đầy tài lộc, cuộc sống hanh thông. Phật thủ, với hình dáng như bàn tay Phật, còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, gửi gắm ước nguyện được chở che, dẫn dắt.
Những quả có màu đỏ như hồng, táo, lựu thường được lựa chọn để tạo điểm nhấn, biểu trưng cho may mắn, sinh sôi và sức sống. Hạt lựu nhiều, đỏ thắm là ẩn dụ cho con cháu đông đúc, gia đình hưng thịnh - một quan niệm rất đặc trưng của xã hội nông nghiệp coi trọng sự tiếp nối.
Mâm ngũ quả Tết Việt hàm chứa một triết lý nhân sinh. Qua những trái cây bình dị của đất trời, người Việt gửi gắm niềm tin vào sự hài hòa, đủ đầy và tiếp nối. Giữa sắc xuân rộn ràng, mâm ngũ quả lặng lẽ nhắc mỗi người rằng: Sống tốt hôm nay chính là cách thiết thực nhất để đón nhận một năm mới an lành. Và chừng nào mâm ngũ quả còn hiện diện trên bàn thờ ngày Tết, chừng đó hồn cốt văn hóa Việt vẫn còn được gìn giữ và lan tỏa./.
Theo QĐND
